Krótka historia drabinki słownej

Drabinka słowna ma wyjątkowo dokładnie opisane początki, a opowiedział je sam wynalazca. W liście wydrukowanym w magazynie Vanity Fair w marcu 1879 roku Lewis Carroll wyjaśnił, że rok wcześniej, w poprzednie Boże Narodzenie, czyli w grudniu 1877 roku, dwie młode damy, którym nie było co robić, poprosiły go o jakieś zagadki. Nie miał żadnych pod ręką, więc zamiast tego wymyślił nowy rodzaj łamigłówki. Za te dwie młode damy uważa się zwykle Julię i Ethel Arnold.

Carroll najpierw nazwał grę Word-Links, czyli mniej więcej „ogniwa słów”, i w 1878 roku w Oksfordzie ukazała się mała drukowana ulotka pod tym tytułem. Zanim łamigłówka trafiła do szerszej publiczności, dostała nową nazwę: Doublets, dosłownie „dublety”.

Vanity Fair przedstawił łamigłówkę w numerze z 29 marca 1879 roku pod nagłówkiem „A New Puzzle” („Nowa łamigłówka”), razem z listem Carrolla. Jego zasady były krótkie: podaje się dwa słowa tej samej długości, a zadanie polega na połączeniu ich innymi słowami, z których każde różni się od następnego tylko jedną literą. Litery musiały zostawać na swoich miejscach, a ogniwa musiały być angielskimi słowami, których można by użyć w dobrym towarzystwie. Dwa podane słowa nazwał Doublet, słowa pomiędzy nimi Links (ogniwa), a cały ciąg Chain (łańcuch). Jego przykład zamieniał HEAD (głowa) w TAIL (ogon): HEAD → HEAL → TEAL → TELL → TALL → TAIL.

Pierwsze trzy łamigłówki, wydrukowane w tym samym numerze, brzmiały „Drive PIG into STY” (zagoń świnię, PIG, do chlewu, STY), „Raise FOUR to FIVE” (podnieś cztery do pięciu) i „Make WHEAT into BREAD” (zrób z pszenicy chleb). W kolejnych tygodniach czytelnicy mieli między innymi wyprowadzić MAN (człowieka) od APE (małpy), zrobić z FLOUR (mąki) BREAD (chleb) i zmienić BLACK (czarne) w WHITE (białe).

Od numeru z 19 kwietnia Vanity Fair prowadził Doublets jako konkurs z nagrodami, a sposób punktacji zabrzmi znajomo dla każdego gracza Weaver. Każda łamigłówka była warta tyle punktów, ile liter miały jej dwa słowa, więc Doublet z czterech liter był wart osiem. Czytelnicy, którzy znaleźli najkrótszy możliwy łańcuch, dostawali wszystkie punkty, a za każde dodatkowe ogniwo odejmowano jeden. Innymi słowy celem była optymalna drabinka, a każdy ruch ponad nią kosztował.

Uczestnicy szybko zaczęli przysyłać łańcuchy pełne niejasnych słów. Gdy Carroll zebrał łamigłówki w książce Doublets: A Word-Puzzle (Macmillan, 1879), dodał do niej słowniczek dopuszczalnych słów, a przedmowa cytuje żartobliwie zrozpaczony felieton z Vanity Fair o dziwnych słowach, których używali czytelnicy. Drugie wydanie ukazało się w 1880 roku. Lista słów, która rozstrzyga, co jest dozwolone, a co nie, do dziś stanowi serce każdej gry w drabinkę słowną.

W tym samym liście z 1879 roku Carroll dał pierwszą radę strategiczną dla drabinek słownych. Najłatwiejsze dublety, pisał, to te, w których spółgłoski jednego słowa odpowiadają spółgłoskom drugiego, a samogłoski samogłoskom, jak w HEAD i TAIL. Gdy tak nie jest, jak w HEAD i HARE, należy najpierw zamienić jedno słowo w słowo o pasującym układzie, na przykład head, herd, here, a potem, jak zapewniał, z dokończeniem łańcucha rzadko bywa kłopot. Ta rada działa do dziś, także po polsku; nasza strona z poradami pokazuje ją w praktyce.

Carroll eksperymentował też z zasadami. Donald Knuth zauważa, że Carroll proponował, by krokiem mógł być także anagram poprzedniego słowa, a nie tylko zmiana jednej litery; ta konwencja pozwoliła mu zamienić IRON (żelazo) w LEAD (ołów). Weaver trzyma się surowszego oryginału: jedna litera, to samo miejsce, za każdym razem.

Łamigłówka występowała pod wieloma nazwami. Książki źródłowe wymieniają Doublets, word-links, change-the-word puzzles, paragramy, laddergramy i word golf. Laddergrams to tytuł książki z takimi łamigłówkami z 1927 roku, której autorami byli John Earle Surrick i Lawrence Melvin Conant. Dziś najpopularniejsza angielska nazwa to word ladder, czyli drabinka słowna, i dobrze oddaje kształt zagadki: kolumna słów, z których każde jest o jeden szczebel od następnego. W polskim szaradziarstwie słowa różniące się jedną literą to metagramy.

Nazwa word golf ma słynny literacki epizod. W powieści Vladimira Nabokova Blady ogień (Pale Fire, 1962) narrator, Charles Kinbote, opisuje zamiłowanie poety Johna Shade'a do tej gry i wylicza swoje najlepsze rundy: hate–love w trzech ruchach, lass–male w czterech i live–dead w pięciu, ze słowem lend w środku. Liczenie ruchów jak uderzeń w golfie sprawia, że nazwa pasuje. Indeks powieści, w typowym dla Nabokova stylu, ukrywa rozwiązanie od LASS do MALE w łańcuchu odsyłaczy: LASS → MASS → MARS → MARE → MALE.

Drabinki słowne stały się też ulubionym przykładem w informatyce, bo to naturalny problem grafowy. Potraktuj każde słowo jako punkt i połącz dwa słowa, gdy różnią się dokładnie na jednej pozycji; drabinka słowna jest wtedy ścieżką między dwoma punktami, a najkrótsza drabinka to najkrótsza ścieżka.

Najbardziej znane badanie znajduje się w książce Donalda Knutha The Stanford GraphBase (1993). Jego program LADDERS działa na 5757 pięcioliterowych słowach angielskich, które Knuth zbierał przez mniej więcej dwadzieścia lat, połączonych 14 135 jednoliterowymi powiązaniami. Jedno z jego przykładowych uruchomień prowadzi od FLOUR do BREAD w sześciu krokach, a to ta sama para, którą Carroll zadał w Vanity Fair w 1879 roku: FLOUR → FLOOR → FLOOD → BLOOD → BROOD → BROAD → BREAD.

Knuth ustalił, że większość słów należy do jednej ogromnej spójnej grupy liczącej 4493 słowa i dowolne dwa słowa z tej grupy można połączyć drabinką. Ale 671 słów nie ma żadnych sąsiadów. Nazwał je aloof (zdystansowane), a ALOOF jest jednym z nich. Niektóre to codzienne słowa obecne w języku od wieków, w tym THEIR, AGAIN, EARTH, HUMAN, YOUNG, MUSIC, OCEAN i SUGAR. Knuth pokazał też, jak zmieniają się drabinki, gdy dozwolone są tylko popularne słowa: przy jego 3000 najczęstszych słów droga od CHAOS do ORDER zajmuje 13 kroków przez słowa takie jak COSTS, HOSTS i ROSES.

Zagadki na tej stronie powstają w ten sam sposób. Dla każdej pary słów przeszukiwanie wszerz bada listę słów krok po kroku: najpierw każde słowo o jeden ruch od startu, potem każde o dwa ruchy i tak dalej, aż dotrze do słowa docelowego. Pierwsze dotarcie wyznacza najkrótszą drabinkę, a jej długość to optymalna liczba ruchów, którą widzisz na ekranie wyniku. Na przykład MISJA i PASJA różnią się tylko dwiema literami, ale takie przeszukiwanie pokazuje, że najkrótsza drabinka ma cztery ruchy, bo J musi na chwilę ustąpić literze K:

misja

miska

maska

paska

pasja

Najnowsze odrodzenie drabinki słownej przyszło wraz z boomem na codzienne gry słowne na początku 2022 roku. W marcu 2022 roku twórca gry o nazwie Weaver pokazał ją na Reddicie, w społeczności fanów Wordle. Gra dawała wszystkim tę samą parę słów każdego dnia, po zakończeniu pokazywała optymalną liczbę ruchów i zapisywała rozwiązane zagadki oraz serie. Format się przyjął i latem 2022 roku strony z łamigłówkami publikowały już do niego codzienne podpowiedzi i odpowiedzi.

WeaverGame.org wystartowało w lipcu 2022 roku jako niezależna strona zbudowana wokół tego samego pomysłu. Nie jesteśmy powiązani z twórcami innych gier o nazwie Weaver; łączy nas z nimi łamigłówka, która należy do wszystkich, a którą Lewis Carroll opublikował prawie półtora wieku temu. W 2026 roku dodaliśmy codzienną zagadkę z pięciu liter, grę bez limitu, archiwum, podpowiedzi i 19 języków, w tym polski z własną listą słów. Więcej o stronie przeczytasz na stronie O nas, a dzisiejszą drabinkę znajdziesz w zagadce dnia.